Kama umekuwa ukifuatilia kwa undani mapambano yetu ya kupunguza kodi ya wafanyakazi, chukua kinywaji chako unachopenda, kwa sababu mapambano ya kisheria kuhusu malipo yako ya nyumbani yamefikia sura muhimu!
Kile kilichoanza kama pendekezo la ujasiri kutoka Chama cha Mabenki ya Kenya (KBA) kiligeuka kuwa mazungumzo ya kitaifa ya kiuchumi, na kumleta Waziri wa Fedha John Mbadi, wawakilishi wa sekta binafsi, na Bunge moja kwa moja kwenye meza ya mazungumzo.
Hivi ndivyo mpango huo ulivyoendelea na mahali ambapo salio lako la kila mwezi la mkoba wako liko leo.
Awamu ya 1: Pendekezo Jasiri
Mzozo ulianza wakati KBA, ikiongozwa na Mkurugenzi Mtendaji Raimond Molenje, ilipinga rasmi utaratibu uliokuwepo kuhusu kodi ya mapato ya kibinafsi. Kwa kuashiria kupungua kwa zaidi ya 10% kwa mapato halisi ya wafanyakazi kutokana na makato mbalimbali—ikiwemo Ushuru wa Nyumba (Housing Levy) wa 1.5% na mchango wa SHIF wa 2.75%—benki hizo zilipendekeza kurekebisha viwango vya kodi na kuweka kikomo cha juu cha kodi ya mapato (PAYE) kwa 30%.
Hoja yao ilikuwa rahisi: kurudisha pesa mikononi mwa walaji kungechochea matumizi ya ndani, kupunguza idadi ya watu wanaoshindwa kulipa mikopo, na hatimaye kuongeza mapato ya serikali kutokana na Kodi ya Ongezeko la Thamani (VAT).
Awamu ya 2: Jibu la Serikali
Wizara ya Fedha ilitoa pendekezo mbadala mahususi. Waziri wa Fedha, John Mbadi, alitangaza mipango—kupitia mfumo maalum wa Marekebisho ya Sheria za Kodi—ya kuondoa kabisa kodi ya mapato (PAYE) kwa watu binafsi wanaopata kipato cha KES 30,000 na chini ya hapo.
• Upeo: Pendekezo hilo lililenga kuwapa hadhi ya kutolipa kodi (0%) wafanyakazi zaidi ya milioni 1.5 wenye vipato vya chini.
• Marekebisho ya Viwango: Kwa wale wanaopata kipato kati ya KES 30,001 na KES 50,000, Wizara ya Fedha ilipendekeza kupunguza kiwango cha kodi kutoka 30% hadi 25%.
Awamu ya 3: Upinzani
Ingawa hatua ya kuondoa kodi kwa mishahara ya chini ilikaribishwa, sekta binafsi—ikisaidiwa na KBA pamoja na Muungano wa Sekta Binafsi nchini Kenya (KEPSA)—ilielezea hatua hiyo inayolenga tu watu wenye vipato vya chini kama "ishara dhaifu" kwa uchumi kwa ujumla.
Makundi hayo yalidai kuwa kuwaacha nje watu wa tabaka la kati—kundi ambalo ndilo linalochochea sehemu kubwa ya matumizi ya ndani na kulipa mikopo ya biashara zisizo rasmi—kungekwamisha malengo ya kufufua uchumi. Walisisitiza zaidi pendekezo la kupunguza kodi ya mapato (PAYE) kwa 5% katika viwango vyote vya mapato; wakikadiria kuwa hatua hiyo ingerejesha KES bilioni 28.1 katika mifuko ya kaya na kuzalisha zaidi ya KES bilioni 27 kupitia kodi zisizo za moja kwa moja. Uamuzi wa Mwisho: Mambo Yaliyopo, Hadi Sasa
Kadri mfumo wa sheria wa Fedha ulivyoendelea Bungeni, ukweli wa kifedha uligongana na matarajio ya sera:
• Sheria ya Kusawazisha Mapato: Inakabiliwa na malengo makali ya kupunguza nakisi na majukumu ya kulipa deni, Hazina ilisita kutekeleza kikamilifu misamaha mipana ya kodi kwa wafanyakazi wote.
• Unafuu Teule wa Ushuru dhidi ya Mipaka Mipana: Ingawa mifumo inayolengwa ya unafuu kwa mabano ya kipato cha chini iliendelezwa ili kuwalinda watu wenye kipato cha chini, kikomo kikubwa cha 30% kwa watu wenye kipato cha juu kilikabiliwa na upinzani mkubwa wa kisheria kutokana na mahitaji ya ulinzi wa mapato ya muda mfupi.
• Gharama za Kibenki Zinazolenga: Pamoja na utetezi wa kodi ya mapato, ushawishi wa kifedha unaendelea kupinga ushuru mpya uliopendekezwa kwenye malipo ya kidijitali na ada za kubadilishana kadi ili kulinda gharama ya miamala ya kila siku.
Ushauri kwa Ajili ya Pesa na Uwekezaji Wako
Wakati watunga sera wakijadili sera za kodi, pesa zako hazipaswi kukaa bila kufanya kazi:
1. Pambana na Mfumuko wa Bei kupitia Amana za Muda Maalum (Fixed Deposits): Badala ya kuacha pesa zikikaa kwenye akaunti isiyo na riba, weka akiba ya muda mrefu katika {Amana ya Muda Maalum ya Caritas} inayotoa faida kubwa, ili kuhakikisha unapata mapato yanayozidi kiwango cha mfumuko wa bei.
2. Upatikanaji wa Pesa za Haraka: Ikiwa utakumbana na uhaba wa pesa wa ghafla, unaweza kupata mikopo ya kidijitali kwa haraka kupitia simu yako kwa kutumia {Mikopo ya Simu ya Caricash kupitia *810#}, bila kulazimika kuvunja uwekezaji wako wa muda mrefu.
Hadi mabadiliko mengine ya sera yatakapotokea, fuatilia kwa karibu taarifa ya mshahara wako!
Kwaheri,
Mshauri Wako wa Masuala ya Fedha